ฉลากโภชนาการ ฉบับที่ 2 (ประกาศ สธ. ฉบับที่ 467 พ.ศ. 2568) เปลี่ยนอะไร ต้องแก้ฉลากอย่างไร

อ่าน 9 นาที · อัปเดต 26 ต.ค. 2569

ฉลากโภชนาการ อย. ฉบับที่ 2 คืออะไร

ฉลากโภชนาการ อย. ปัจจุบันอยู่ภายใต้ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ ซึ่งมีผลตั้งแต่วันที่ 2 กรกฎาคม 2567 ต่อมามีประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 467) พ.ศ. 2568 เรื่อง ฉลากโภชนาการ (ฉบับที่ 2) ลงราชกิจจานุเบกษาวันที่ 11 ธันวาคม 2568 และใช้บังคับวันที่ 12 ธันวาคม 2568 เพื่อแก้รายละเอียดรูปแบบกรอบข้อมูลโภชนาการ

ฉบับที่ 467 ไม่ได้เปลี่ยนว่าอาหารใดต้องแสดงฉลากโภชนาการ และไม่ได้เปลี่ยนวิธีคำนวณค่า แต่แก้ข้อ 2.1 ของบัญชีหมายเลข 1 แนบท้ายประกาศฉบับที่ 445 ซึ่งว่าด้วยสีพื้น สีตัวอักษร และขนาดตัวอักษรในกรอบ เป็นการเปลี่ยนที่กระทบงานออกแบบบรรจุภัณฑ์โดยตรง บทความนี้สรุปว่าเปลี่ยนอะไร ใครต้องทำอะไร และควรวางแผนพิมพ์ฉลากอย่างไร

ในวันเดียวกันยังมีประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 466) พ.ศ. 2568 ที่แก้รูปแบบฉลากจีดีเอ ซึ่งมีหลักคล้ายกัน ผู้ที่ต้องทำทั้งฉลากโภชนาการและจีดีเอจึงควรปรับทั้งสองส่วนพร้อมกัน

ฉบับที่ 467 เปลี่ยนอะไร

ก่อนมีฉบับที่ 467 เอกสารถาม-ตอบของกองอาหารเกี่ยวกับประกาศฉบับที่ 445 (พฤศจิกายน 2567) อธิบายว่าประกาศไม่ได้กำหนดขนาดกรอบหรือขนาดตัวอักษรเป็นตัวเลข แต่พื้นกรอบต้องเป็นสีขาว ตัวอักษรเป็นสีเดียวกับเส้นกรอบ และตัวอักษรส่วนที่ 1 และ 2 ต้องสูงกว่าส่วนอื่น ฉบับที่ 467 จึงเปลี่ยนจากหลักการกว้าง ๆ เป็นขนาดขั้นต่ำที่วัดได้ และเขียนข้อยกเว้นเรื่องห่อใหญ่ไว้ในตัวประกาศ

ฉลากโภชนาการ: ใครต้องแสดง (ไม่เปลี่ยน)

ขอบเขตของอาหารที่ต้องแสดงยังเป็นไปตามข้อ 3 ของประกาศฉบับที่ 445 ได้แก่

• อาหารที่มีการกล่าวอ้างทางโภชนาการ
• อาหารที่มีการกล่าวอ้างทางสุขภาพ
• อาหารที่ใช้คุณค่าทางโภชนาการในการส่งเสริมการขาย
• อาหารอื่นที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด เช่น อาหารที่ต้องแสดงจีดีเอ

เอกสารถาม-ตอบของกองอาหารระบุว่า อาหารที่แสดงชนิดหรือปริมาณสารอาหาร แม้อยู่ในชื่ออาหาร ถือว่ามีการกล่าวอ้างทางโภชนาการและต้องแสดงฉลากโภชนาการ ส่วนอาหารที่ประกาศยกเว้น เช่น อาหารสูตรสำหรับทารกและเด็กเล็ก อาหารทางการแพทย์ อาหารที่ไม่ได้ขายตรงถึงผู้บริโภค และห่อย่อยที่ขายรวมในห่อใหญ่ ก็ยังได้รับยกเว้นเหมือนเดิม

ฉลากโภชนาการแบบเต็ม แบบย่อ และรูปแบบใหม่

คนจำนวนมากยังค้นคำว่าฉลากโภชนาการแบบเต็มและแบบย่อ ซึ่งเป็นการแบ่งตามประกาศฉบับเดิม (ฉบับที่ 182) ประกาศฉบับที่ 445 ใช้รูปแบบกรอบข้อมูลโภชนาการชุดใหม่ตามบัญชีหมายเลข 1 แทน และกองอาหารทำเอกสารตัวอย่างรูปแบบไว้ 12 แบบ เช่น แบบมาตรฐาน แบบขวาง แบบข้อความต่อเนื่องสำหรับฉลากที่มีพื้นที่น้อยกว่า 80 ตารางเซนติเมตร และแบบต่อ 100 กรัม

ฉบับที่ 467 ใช้กับกรอบตามบัญชีหมายเลข 1 ไม่ว่าจะเลือกแบบใด สีพื้นขาวและขนาดตัวอักษรขั้นต่ำจึงต้องปรับกับทุกแบบ รายละเอียดการเลือกรูปแบบและช่วงเปลี่ยนผ่านจากแบบเต็มและแบบย่อเดิม อ่านได้ที่บทความ ฉลากโภชนาการแบบเต็มกับแบบย่อ ต่างกันอย่างไร

ประกาศจีดีเอ ฉบับที่ 466 ที่มีผลวันเดียวกัน

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 466) พ.ศ. 2568 เรื่อง อาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ และค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมแบบจีดีเอ (ฉบับที่ 3) แทนบัญชีแนบท้ายเรื่องรูปแบบฉลากจีดีเอ และใช้บังคับวันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา (11 ธันวาคม 2568) สาระสำคัญมีดังนี้

• ฉลากจีดีเอเป็นทรงกระบอก 4 แท่ง ขอบ เส้น และตัวอักษรเป็นสีเดียวกันและตัดกับพื้นฉลาก
• พื้นในทรงกระบอกเป็นสีขาว ยกเว้นหีบห่อใหญ่ เช่น กล่องกระดาษลูกฟูก
• ใช้คำว่า น้ำตาลทั้งหมด และ ไขมันทั้งหมด แทนได้
• ค่าต่อหนึ่งหน่วยบรรจุภัณฑ์คิดจากปริมาณต่อการกินหนึ่งครั้งคูณจำนวนครั้งที่กินได้ ร้อยละเทียบพลังงาน 2,000 กิโลแคลอรี น้ำตาล 65 กรัม ไขมัน 65 กรัม และโซเดียม 2,000 มิลลิกรัม

อาหารที่ต้องแสดงจีดีเอยังเป็นกลุ่มเดิมตามประกาศฉบับที่ 394 อ่านว่าสินค้าของคุณอยู่ในกลุ่มใดได้ที่ ฉลาก GDA คืออะไร

ใครต้องทำอะไร

• เจ้าของแบรนด์และผู้ผลิต ตรวจแบบฉลากทุกตัวที่มีกรอบข้อมูลโภชนาการ ถ้ากรอบวางบนพื้นสีของบรรจุภัณฑ์ ต้องปรับให้พื้นในกรอบเป็นสีขาว และวัดความสูงตัวอักษรของหัวข้อและรายการหลักให้ได้ตามขั้นต่ำ
• ผู้นำเข้า ฉลากภาษาไทยหรือสติกเกอร์ที่ติดบนสินค้านำเข้าต้องทำตามรูปแบบเดียวกัน เอกสารถาม-ตอบระบุด้วยว่าอาหารนำเข้าใช้ข้อมูลบนฉลากต่างประเทศมาแสดงไม่ได้ ต้องใช้รายงานผลวิเคราะห์
• ผู้ออกแบบบรรจุภัณฑ์ ตั้งค่าแม่แบบกรอบโภชนาการใหม่ให้มีพื้นขาวและขนาดตัวอักษรขั้นต่ำตั้งแต่ต้น แล้วใช้ซ้ำกับทุกสินค้า
• ผู้ผลิตที่ใช้กล่องลูกฟูกหรือหีบห่อใหญ่ ใช้ข้อยกเว้นเรื่องสีเดียวได้เฉพาะภาชนะห่อใหญ่ที่รวมหลายหน่วยและทำพื้นขาวไม่ได้ ไม่ใช่ทุกบรรจุภัณฑ์

ค่าพลังงานและสารอาหารในกรอบยังต้องมาจากผลวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์สุดท้ายโดยห้องปฏิบัติการของรัฐหรือที่ได้รับการรับรอง ISO/IEC 17025 ตามที่เอกสารถาม-ตอบอธิบาย การคำนวณจากสูตรใช้แทนไม่ได้ ถ้าต้องการห้องปฏิบัติการวิเคราะห์ ดูที่ บริการทดสอบ

ตัวอย่างการปรับกรอบบนซองขนม

สมมติซองขนมขบเคี้ยวที่พิมพ์พื้นซองสีแดงทั้งใบ และวางกรอบข้อมูลโภชนาการโดยใช้เส้นและตัวอักษรสีขาวบนพื้นแดง แบบนี้ไม่ตรงกับฉบับที่ 467 เพราะพื้นในกรอบไม่ใช่สีขาว วิธีแก้ที่ง่ายที่สุดคือเว้นพื้นที่สี่เหลี่ยมสีขาวสำหรับกรอบ แล้วใช้เส้นกรอบและตัวอักษรสีเดียวกัน เช่น สีดำ

ถัดมาให้วัดความสูงตัวอักษรจากไฟล์งานจริงที่ขนาดพิมพ์ ไม่ใช่วัดบนจอ หัวข้อ ข้อมูลโภชนาการ ต้องสูงอย่างน้อย 1.5 มิลลิเมตร และรายการสารอาหารหลักอย่างน้อย 1 มิลลิเมตร ถ้าพื้นที่ซองไม่พอ ให้พิจารณารูปแบบกรอบที่กองอาหารทำตัวอย่างไว้สำหรับฉลากพื้นที่น้อย แทนการย่อตัวอักษรจนต่ำกว่าเกณฑ์

วางแผนพิมพ์ฉลากรอบใหม่

ช่วงเปลี่ยนผ่านของประกาศฉบับที่ 445 ยังสำคัญต่อการวางแผน เอกสารถาม-ตอบของกองอาหารระบุว่าอาหารที่ได้เลขสารบบก่อนวันที่ 2 กรกฎาคม 2567 ยังใช้ฉลากตามฉบับที่ 182 ได้ไม่เกินวันที่ 1 กรกฎาคม 2570 ส่วนอาหารที่ได้เลขตั้งแต่วันนั้นต้องใช้รูปแบบตามฉบับที่ 445

1. แยกสินค้าที่ยังใช้ฉลากรูปแบบเดิม กับสินค้าที่ใช้รูปแบบตามฉบับที่ 445 แล้ว
2. สินค้ารูปแบบเดิม วางแผนเปลี่ยนเป็นรูปแบบใหม่ก่อนวันที่ 1 กรกฎาคม 2570 และรวมข้อกำหนดของฉบับที่ 467 ในรอบเดียวกัน จะได้ไม่ต้องแก้สองครั้ง
3. สินค้ารูปแบบใหม่ ตรวจสีพื้นและขนาดตัวอักษรตามฉบับที่ 467 และปรับในรอบพิมพ์ถัดไป
4. ถ้าสินค้าต้องแสดงจีดีเอ ปรับรูปแบบจีดีเอตามฉบับที่ 466 พร้อมกัน
5. เก็บแบบฉลากที่ปรับแล้วพร้อมผลวิเคราะห์ไว้ในแฟ้มเดียวกัน

ประกาศฉบับที่ 467 ไม่ได้เขียนช่วงผ่อนผันไว้แยกเฉพาะเรื่องสีพื้นและขนาดตัวอักษร ถ้ามีฉลากที่พิมพ์ไว้แล้วจำนวนมาก ควรสอบถามกองอาหารเรื่องการใช้ฉลากคงค้างก่อนตัดสินใจ

เช็กลิสต์ตรวจกรอบข้อมูลโภชนาการตามฉบับที่ 467

1. พื้นในกรอบเป็นสีขาว หรือเข้าข้อยกเว้นภาชนะห่อใหญ่จริง
2. ตัวอักษรเป็นสีเดียวกับเส้นกรอบ และอ่านได้ชัด
3. หัวข้อ ข้อมูลโภชนาการ เป็นตัวหนาสูงไม่น้อยกว่า 1.5 มิลลิเมตร
4. ไขมันทั้งหมด คอเลสเตอรอล โปรตีน คาร์โบไฮเดรต โซเดียม และโพแทสเซียม เป็นตัวหนาไม่น้อยกว่า 1 มิลลิเมตร
5. ข้อความส่วนอื่นในกรอบได้ขนาดตามตารางท้ายประกาศ
6. ค่าทุกตัวมาจากผลวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์สุดท้าย
7. ถ้ามีจีดีเอ รูปแบบทรงกระบอกและสีพื้นเป็นไปตามฉบับที่ 466

เครื่องมือ ตรวจฉลาก ช่วยตรวจข้อความบังคับบนฉลากอาหารได้ ถ้าต้องการให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจแบบฉลากทั้งชุดก่อนพิมพ์ ดูที่ ตรวจประเภท สูตร และฉลาก

แหล่งอ้างอิง

1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 467) พ.ศ. 2568 เรื่อง ฉลากโภชนาการ (ฉบับที่ 2) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
3. ประเด็นถาม-ตอบ เกี่ยวกับประกาศ (ฉบับที่ 445) เรื่อง ฉลากโภชนาการ — กองอาหาร · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
4. ตัวอย่างรูปแบบกรอบข้อมูลโภชนาการตามประกาศ (ฉบับที่ 445) — กองอาหาร · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
5. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 466) พ.ศ. 2568 เรื่อง อาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ และค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมแบบจีดีเอ (ฉบับที่ 3) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง

บทความที่เกี่ยวข้อง