ฉลาก GDA คืออะไร อาหารประเภทไหนต้องแสดง และทำอย่างไรให้ถูกตามประกาศ

อ่าน 9 นาที · อัปเดต 26 ต.ค. 2569

ฉลาก GDA คืออะไร

ฉลาก GDA หรือฉลากจีดีเอ (Guideline Daily Amounts) คือฉลากที่แสดงค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียม ที่ได้รับเมื่อกินอาหารหมดหนึ่งหน่วยบรรจุภัณฑ์ พร้อมบอกว่าคิดเป็นร้อยละเท่าไรของปริมาณสูงสุดที่ควรได้รับต่อวัน แสดงเป็นรูปทรงกระบอก 4 แท่งที่ด้านหน้าของบรรจุภัณฑ์ ผู้บริโภคจึงเห็นได้ทันทีโดยไม่ต้องพลิกไปดูกรอบข้อมูลโภชนาการด้านหลัง

กฎหมายหลักคือประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 394 (พ.ศ. 2561) เรื่อง อาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ และค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมแบบจีดีเอ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 446 พ.ศ. 2566 และฉบับที่ 466 พ.ศ. 2568 อาหารที่อยู่ในรายการต้องแสดงทั้งฉลากโภชนาการและฉลาก GDA คู่กัน

สิ่งที่ต่างจากฉลากโภชนาการทั่วไปคือฐานการคำนวณ ฉลากโภชนาการคิดต่อหนึ่งหน่วยบริโภค แต่ฉลาก GDA คิด "ต่อหนึ่งหน่วยบรรจุภัณฑ์" เพราะออกแบบมาให้ผู้บริโภครู้ว่าถ้ากินหมดถุงหรือหมดขวดจะได้รับเท่าไร

อาหารประเภทไหนต้องแสดงฉลากโภชนาการ GDA

ประกาศฉบับที่ 394 ฉบับรวมแก้ไข กำหนดอาหารในภาชนะพร้อมจำหน่ายต่อผู้บริโภค 13 กลุ่มที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ GDA ตัวอย่างกลุ่มหลัก ได้แก่

• อาหารขบเคี้ยว
• ช็อกโกแลต และผลิตภัณฑ์ขนมอบ
• อาหารกึ่งสำเร็จรูป เช่น บะหมี่และโจ๊กกึ่งสำเร็จรูป
• อาหารมื้อหลักจานเดียวที่ต้องเก็บในตู้เย็นหรือตู้แช่แข็ง
• เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ชาและกาแฟปรุงสำเร็จ
• นมปรุงแต่ง นมเปรี้ยว ผลิตภัณฑ์ของนม น้ำนมถั่วเหลือง และไอศกรีมพร้อมบริโภค

รายการย่อยในแต่ละกลุ่มมีรายละเอียดมาก เช่น เอกสารถาม-ตอบของกองอาหาร (ฉบับปรับปรุงกุมภาพันธ์ 2569) ตอบว่าสาหร่ายที่ไม่ผ่านการทอดไม่เข้าข่าย ส่วนถั่วหรือนัตทอด อบกรอบ อบเกลือ หรือเคลือบปรุงรส อยู่ในกลุ่มอาหารขบเคี้ยว ถ้าไม่แน่ใจว่าสินค้าอยู่ในขอบข่ายไหม ควรเทียบกับรายการย่อยก่อนออกแบบฉลาก

อาหารที่ไม่ใช้บังคับ

ประกาศไม่ใช้กับอาหารที่ผู้ปรุงขายตรงให้ผู้บริโภค และอาหารที่มีประกาศเฉพาะเรื่องการแสดงสารอาหารบนฉลากแล้ว อาหารอื่นที่ไม่ถูกบังคับแต่สมัครใจแสดง GDA ต้องทำตามรูปแบบของประกาศนี้

รูปแบบฉลากโภชนาการแบบ GDA ตามประกาศ

ฉลากโภชนาการแบบ GDA มีองค์ประกอบตามบัญชีแนบท้ายประกาศ 394 ซึ่งฉบับที่ 466 พ.ศ. 2568 นำมาแทนใหม่

• รูปทรงกระบอกหัวท้ายมนแนวตั้ง 4 แท่ง เรียงเป็นพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียม
• ขอบ เส้น และตัวอักษรเป็นสีเดียวกัน และตัดกับพื้นฉลาก
• พื้นในทรงกระบอกเป็นสีขาว ยกเว้นหีบห่อใหญ่ เช่น กล่องกระดาษลูกฟูก
• ใช้คำว่า "น้ำตาลทั้งหมด" และ "ไขมันทั้งหมด" แทนได้

เอกสารถาม-ตอบของกองอาหารระบุว่าตั้งแต่วันที่ 12 ธันวาคม 2568 ทำสีกรอบและตัวอักษรเป็นสีอื่นนอกจากสีดำหรือน้ำเงินเข้มได้ตามฉบับที่ 466

ค่าที่ใช้คิดร้อยละ

ข้อความประกอบที่ต้องมี ได้แก่ "คุณค่าทางโภชนาการต่อ..." (ระบุหน่วยบรรจุภัณฑ์) "ควรแบ่งกิน...ครั้ง" เมื่อกินได้มากกว่าหนึ่งครั้ง และ "*คิดเป็นร้อยละของปริมาณสูงสุดที่บริโภคได้ต่อวัน"

วิธีทำฉลากโภชนาการ GDA ทีละขั้น

การทำฉลาก GDA ใช้ข้อมูลชุดเดียวกับฉลากโภชนาการ จึงควรทำทั้งสองอย่างพร้อมกัน ขั้นตอนที่แนะนำมีดังนี้

1. ตรวจขอบข่าย เทียบสินค้ากับรายการ 13 กลุ่มและรายการย่อยในเอกสารถาม-ตอบ
2. ได้ผลวิเคราะห์โภชนาการ ของผลิตภัณฑ์สุดท้ายจากห้องปฏิบัติการของรัฐหรือที่ได้รับการรับรอง ISO 17025 เอกสารถาม-ตอบระบุว่าสูตรต่างกันใช้ผลร่วมกันไม่ได้
3. คำนวณต่อหน่วยบรรจุภัณฑ์ นำค่าที่ได้ต่อหนึ่งหน่วยบริโภคมาคิดเป็นปริมาณทั้งบรรจุภัณฑ์ แล้วคิดร้อยละเทียบกับค่าในตารางด้านบน
4. ทำกรอบฉลากโภชนาการ ตามรูปแบบในบัญชีหมายเลข 1 ของประกาศฉลากโภชนาการ (ฉบับที่ 445) ตามที่ฉบับที่ 446 แก้ไว้
5. วางฉลาก GDA ด้านหน้า ตามรูปแบบ 4 แท่ง และข้อความประกอบ
6. ตรวจข้อความบังคับเพิ่มเติม เช่น อาหารขบเคี้ยว ช็อกโกแลต และขนมอบ ต้องมีข้อความแนะนำการบริโภค (หัวข้อถัดไป)

เอกสารถาม-ตอบของกองอาหารระบุว่าเมื่อทำฉลากตามเงื่อนไขของประกาศแล้ว ไม่ต้องขออนุมัติจาก อย. ก่อน

ทำฉลาก GDA: ตำแหน่ง ขนาดตัวอักษร และบรรจุภัณฑ์ขนาดเล็ก

เอกสารถาม-ตอบของกองอาหารตอบคำถามที่พบบ่อยในขั้นออกแบบไว้ดังนี้

• ตำแหน่ง ฉลาก GDA ต้องอยู่ด้านหน้าบรรจุภัณฑ์ ใช้สติกเกอร์ได้ และแสดงบนฝาถ้วยบะหมี่ได้ถ้าเป็นจุดที่เห็นชัดที่สุด
• ขนาดตัวอักษร สูงไม่น้อยกว่า 1 มิลลิเมตร ตามข้อ 15 ของประกาศฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567
• ภาษา ต้องเป็นภาษาไทย แสดงภาษาอังกฤษร่วมได้

บรรจุภัณฑ์ที่ฉลากด้านหน้าเล็ก

คำชี้แจงประกาศ 394 ระบุว่าภาชนะบรรจุย่อยที่ฉลากด้านหน้าน้อยกว่า 65 ตารางเซนติเมตร ให้แสดงที่หีบห่อแทน ส่วนเครื่องดื่มขวดคืนขวด หรือนมและเครื่องดื่มเหลวที่ฉลากด้านหน้าน้อยกว่า 65 ตารางเซนติเมตรและขายแยกชิ้น แสดงผ่านแอปพลิเคชันมือถือ เช่น QR Code ร่วมกับการแสดง ณ จุดจำหน่ายได้ เอกสารถาม-ตอบเสริมว่าอาหารที่ไม่ได้รับข้อยกเว้นนี้ใช้ QR Code แทนฉลากไม่ได้

ฉลากจีดีเอกับการขายออนไลน์ สินค้าชุมชน และสินค้าส่งออก

คำถามที่ผู้ประกอบการรายย่อยถามบ่อยคือ ขายออนไลน์ต้องมีฉลากจีดีเอไหม คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหารของ อย. อธิบายว่า ถ้าผู้ผลิตขายเองโดยตรงผ่านช่องทางของตนเอง เช่น เพจหรือบัญชีโซเชียลมีเดียของตัวเอง ได้รับยกเว้นเรื่องฉลาก แต่ถ้าฝากขายผ่านร้านค้าออนไลน์หรือร้านค้าของผู้อื่นต้องมีฉลาก

• สินค้าวิสาหกิจชุมชนหรือ OTOP ที่ฝากขายตามร้าน เอกสารถาม-ตอบระบุว่าต้องแสดง
• สินค้าที่ผลิตเพื่อส่งออกอย่างเดียว ไม่ต้องแสดงฉลาก GDA ของไทย ให้ทำตามกฎหมายของประเทศคู่ค้า แต่ถ้าใช้ฉลากเดียวกับที่ขายในประเทศ ต้องแสดง

กรณีส่งออกควรตรวจข้อกำหนดของประเทศปลายทางแยกต่างหาก เพราะรูปแบบฉลากด้านหน้าแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน

ข้อความแนะนำการบริโภค และอาหารแปรรูปตามประกาศฉบับที่ 456

อาหารขบเคี้ยว ช็อกโกแลต และขนมอบ ต้องแสดงข้อความ "บริโภคแต่น้อยและออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ" ด้วยตัวอักษรหนาทึบเห็นได้ชัด ตามข้อ 5 ของประกาศ 394

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 456) พ.ศ. 2568 เรื่อง การแสดงฉลากอาหารแปรรูปบางชนิด ใช้บังคับวันที่ 3 พฤษภาคม 2568 กำหนดให้อาหารแปรรูป 8 ชนิดเป็นอาหารที่ต้องมีฉลาก และต้องแสดงฉลากโภชนาการหรือจีดีเอแล้วแต่กรณี คำชี้แจงประกาศฉบับนี้ย้ำว่าอาหารขบเคี้ยว ผลิตภัณฑ์ขนมอบ และอาหารมื้อหลักจานเดียวที่เก็บในตู้เย็นหรือตู้แช่แข็งที่อยู่ในภาชนะพร้อมจำหน่าย ต้องแสดงฉลากโภชนาการและจีดีเอตามฉบับที่ 394 อาหารที่ได้เลขสารบบก่อนวันใช้บังคับขายต่อได้ถึงวันที่ 3 พฤษภาคม 2570

อ่านเพิ่มเรื่องกรอบข้อมูลโภชนาการด้านหลังได้ที่ ฉลากโภชนาการแบบเต็มกับแบบย่อ ต่างกันอย่างไร

ฉลากโภชนาการ GDA กับการปรับสูตรลดน้ำตาลและโซเดียม

ฉลาก GDA ไม่ได้เป็นแค่ข้อบังคับเรื่องรูปแบบ แต่ทำให้ผู้บริโภคเห็นตัวเลขน้ำตาล ไขมัน และโซเดียมของทั้งบรรจุภัณฑ์ทันที แบรนด์ที่ปรับสูตรให้ตัวเลขต่ำลงจึงได้ประโยชน์จากฉลากนี้โดยตรง

ถ้าปรับสูตรแล้ว ต้องวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์ใหม่ เพราะเอกสารถาม-ตอบของกองอาหารระบุว่าสูตรต่างกันใช้ผลวิเคราะห์ร่วมกันไม่ได้ และถ้าต้องการกล่าวอ้าง เช่น ลดน้ำตาล หรือโซเดียมต่ำ ต้องผ่านเกณฑ์การกล่าวอ้างทางโภชนาการตามประกาศฉลากโภชนาการ (ฉบับที่ 445) ด้วย ข้อนี้แยกจากการแสดง GDA ซึ่งบังคับอยู่แล้วไม่ว่าจะกล่าวอ้างหรือไม่

เช็กลิสต์ฉลาก GDA ก่อนพิมพ์

• สินค้าอยู่ใน 13 กลุ่มหรือรายการย่อยที่ต้องแสดงหรือไม่
• ผลวิเคราะห์มาจากผลิตภัณฑ์สุดท้าย สูตรเดียวกับที่จะขาย
• คิดค่าต่อหนึ่งหน่วยบรรจุภัณฑ์ และร้อยละเทียบ 2,000 กิโลแคลอรี น้ำตาล 65 กรัม ไขมัน 65 กรัม โซเดียม 2,000 มิลลิกรัม
• ทรงกระบอก 4 แท่ง พื้นในสีขาว ขอบ เส้น และตัวอักษรสีเดียวกันตัดกับพื้น
• อยู่ด้านหน้าบรรจุภัณฑ์ ตัวอักษรสูงไม่น้อยกว่า 1 มิลลิเมตร มีภาษาไทย
• มีข้อความ "ควรแบ่งกิน...ครั้ง" เมื่อกินได้มากกว่าหนึ่งครั้ง
• อาหารขบเคี้ยว ช็อกโกแลต ขนมอบ มีข้อความแนะนำการบริโภคตัวหนาทึบ

ตรวจข้อความบนฉลากทั้งชิ้นได้ด้วย เครื่องมือตรวจฉลาก หรือส่งให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจผ่าน บริการตรวจประเภท สูตร และฉลาก

แหล่งอ้างอิง

1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 394 (พ.ศ. 2561) เรื่อง อาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ และค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมแบบจีดีเอ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
2. ประกาศฉบับที่ 394 ฉบับรวมแก้ไขโดยฉบับที่ 446 และ 466 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
3. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 446) พ.ศ. 2566 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
4. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 466) พ.ศ. 2568 (รูปแบบฉลากจีดีเอ) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
5. คำชี้แจงประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 394 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
6. ประเด็นถาม-ตอบ ประกาศอาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการและจีดีเอ (ฉบับปรับปรุง ก.พ. 2569) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
7. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 456) พ.ศ. 2568 เรื่อง การแสดงฉลากอาหารแปรรูปบางชนิด · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
8. คำชี้แจงประกาศ (ฉบับที่ 456) พ.ศ. 2568 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
9. คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร (อย.) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง

บทความที่เกี่ยวข้อง