เลข อย. 13 หลักของอาหารเสริม อ่านอย่างไร และเช็คอย่างไรว่าเป็นสินค้าที่ได้รับอนุญาตจริง

อ่าน 9 นาที · อัปเดต 26 ต.ค. 2569

เลข อย. 13 หลักบนอาหารเสริมคืออะไร

การเช็คเลข อย 13 หลัก อาหารเสริม คือการตรวจเลขสารบบอาหารที่พิมพ์อยู่ในกรอบเครื่องหมาย อย. บนฉลากผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ว่าได้รับอนุญาตจริงและตรงกับสินค้าในมือ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเป็น "อาหาร" ตามพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 จึงใช้เลขสารบบอาหาร 13 หลักแบบเดียวกับอาหารบรรจุทั่วไป ไม่ใช่เลขทะเบียนยา

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 นิยามผลิตภัณฑ์เสริมอาหารว่าเป็นผลิตภัณฑ์ที่รับประทานนอกเหนือจากอาหารตามปกติ มีสารอาหารหรือสารอื่น อยู่ในรูปเม็ด แคปซูล ผง เกล็ด ของเหลว หรือลักษณะอื่นที่ไม่ใช่อาหารตามปกติ และเป็นอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าจึงต้องยื่นขอเลขสารบบก่อนจำหน่าย

เพราะอาหารเสริมมักถูกโฆษณาด้วยข้อความเชิงสุขภาพ การเช็คเลขจึงเป็นด่านแรกที่ช่วยให้รู้ว่าสินค้ามีผู้รับผิดชอบตามกฎหมาย และฉลากที่เห็นตรงกับที่ได้รับอนุญาตหรือไม่

เช็คเลข อย 13 หลัก: แต่ละกลุ่มหมายถึงอะไร

ระเบียบสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ว่าด้วยการดำเนินการเกี่ยวกับเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567 อธิบายว่าเลขสารบบอาหารเป็นตัวเลข 13 หลัก แบ่ง 5 กลุ่ม ในรูปแบบ XX-X-XXXXX-X-XXXX

8 หลักแรกจึงบอกตัวสถานที่ผลิตหรือนำเข้า ส่วน 5 หลักท้ายบอกตัวผลิตภัณฑ์ สินค้าหลายตัวของบริษัทเดียวกันจึงมีเลข 8 หลักแรกเหมือนกัน คู่มือของกองอาหารเกี่ยวกับน้ำบริโภคอธิบายหลักเดียวกันว่า เมื่อได้เลขประจำสถานที่ 8 หลักแล้ว จึงยื่นแจ้งรายละเอียดอาหารเพื่อรับเลขลำดับผลิตภัณฑ์ รวมเป็น 13 หลัก

ระเบียบยังกำหนดให้ตัวเลขในกรอบมีสีตัดกับพื้นกรอบ และสูงไม่เล็กกว่า 2 มิลลิเมตร ถ้าเลขเล็กจนอ่านไม่ออก หรือไม่มีกรอบ เป็นสัญญาณให้ตรวจละเอียดขึ้น

ตรวจสอบเลข อย 13 หลัก ในฐานข้อมูล ทำอย่างไร

1. อ่านเลข 13 หลักในกรอบ อย. ให้ครบ
2. เข้าเว็บไซต์ อย. เลือกเมนูสืบค้นข้อมูลผลิตภัณฑ์ หมวดอาหาร แล้วค้นด้วยเลข หรือใช้ เครื่องมือเช็คเลข อย. บนเว็บไซต์นี้
3. ถ้าค้นด้วยเลขไม่เจอ ลองค้นด้วยชื่อผลิตภัณฑ์แบบสั้น หรือชื่อบริษัท
4. เทียบข้อมูลที่ได้กับฉลาก ตามหัวข้อถัดไป

การตรวจสอบเลข อย 13 หลัก ควรทำทุกครั้งที่ซื้อจากช่องทางที่ไม่คุ้นเคย โดยเฉพาะร้านค้าออนไลน์และสินค้าที่โฆษณาว่าได้ผลรวดเร็ว

เช็คเลข อย อาหารเสริม แล้ว ต้องเทียบอะไรกับฉลาก

ค้นเจอแล้วยังไม่พอ ให้เทียบจุดต่อไปนี้กับฉลากจริง

• ชื่ออาหาร ประกาศผลิตภัณฑ์เสริมอาหารกำหนดให้ชื่อต้องมีคำว่า "ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร" ชื่อในฐานข้อมูลควรตรงกับชื่อบนฉลาก
• ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ประกาศฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 กำหนดให้แสดงชื่อและที่ตั้งผู้ผลิต ผู้แบ่งบรรจุ หรือผู้นำเข้า และถ้านำเข้าต้องบอกชื่อและประเทศผู้ผลิต
• รูปแบบและส่วนประกอบสำคัญ ถ้าฐานข้อมูลเป็นแคปซูลแต่สินค้าเป็นผงชงดื่ม หรือส่วนประกอบสำคัญต่างกันชัดเจน ให้สงสัยไว้ก่อน
• สถานะ ระเบียบปี 2567 ระบุว่าแสดงเลขสารบบได้จนกว่าใบอนุญาตผลิตหรือนำเข้าจะสิ้นอายุหรือสิ้นสภาพ และถ้าใบอนุญาตถูกยกเลิก เลขสารบบทุกรายการใต้ใบนั้นสิ้นสภาพ

ฉลากอาหารเสริมที่ถูกต้องต้องมีอะไร

นอกจากเลขสารบบ ฉลากผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ขายให้ผู้บริโภคต้องมีข้อมูลตามประกาศเฉพาะ (ฉบับที่ 293 และที่แก้ไขโดยฉบับที่ 405 และ 411) ข้อที่ผู้บริโภคตรวจเองได้ง่าย ได้แก่

• ชื่อมีคำว่า "ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร"
• ถ้าเป็นเม็ดหรือแคปซูล แสดงจำนวนเม็ดหรือแคปซูล
• ส่วนประกอบสำคัญพร้อมปริมาณ เรียงจากมากไปน้อย
• คำเตือนที่ทุกผลิตภัณฑ์ต้องมี 4 ข้อความ คือ คำว่า "คำเตือน" ขนาดไม่เล็กกว่า 1.5 มิลลิเมตรในกรอบ ข้อความ "เด็กและสตรีมีครรภ์ ไม่ควรรับประทาน" ข้อความ "ควรกินอาหารหลากหลาย ครบ 5 หมู่ ในสัดส่วนที่เหมาะสมเป็นประจำ" และข้อความ "ไม่มีผลในการป้องกัน หรือรักษาโรค" ตัวหนาทึบในกรอบ
• คำเตือนเฉพาะตามส่วนประกอบ เช่น ผลิตภัณฑ์ที่มีไคโตซานต้องเตือนให้กินห่างจากผลิตภัณฑ์ไขมันอย่างน้อย 2 ชั่วโมง และผลิตภัณฑ์ใยอาหารต้องกินพร้อมน้ำ 1–2 แก้ว ตามคำชี้แจงประกาศฉบับที่ 405 และ 411

ถ้าฉลากไม่มีคำเตือนบังคับ 4 ข้อความ หรือไม่มีภาษาไทย เป็นจุดที่ควรระวัง ตรวจข้อความบนฉลากเพิ่มเติมได้ด้วย เครื่องมือตรวจฉลาก

สัญญาณที่ควรระวังเมื่อซื้ออาหารเสริม

• ข้อความว่ารักษาหรือป้องกันโรค ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารต้องแสดงว่า "ไม่มีผลในการป้องกัน หรือรักษาโรค" ถ้าโฆษณาหรือฉลากสื่อตรงกันข้าม แปลว่าข้อความนั้นขัดกับกฎหมาย ระเบียบเลขสารบบปี 2567 ยังระบุว่าการแสดงฉลากอ้างสรรพคุณเป็นยาหรือเครื่องสำอาง และการโฆษณาเท็จ เป็นเหตุให้ผู้อนุญาตสั่งยกเลิกเลขสารบบได้
• ลดน้ำหนักหรือเปลี่ยนรูปร่างแบบรวดเร็ว หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 ห้ามโฆษณาอาหารในลักษณะที่สื่อว่าลดน้ำหนักหรือกระชับสัดส่วน
• ไม่มีกรอบ อย. หรือเลขไม่ครบ 13 หลัก
• ชื่อหรือบริษัทในฐานข้อมูลไม่ตรงกับฉลาก
• ไม่มีฉลากภาษาไทย ทั้งที่ขายให้ผู้บริโภคในประเทศ

อ่านเพิ่มเรื่องการดูโฆษณาได้ที่ โฆษณาเกินจริง ดูอย่างไร และแจ้งที่ไหน

ข้อมูลอื่นบนฉลากที่ช่วยยืนยันว่าเป็นสินค้าถูกต้อง

นอกจากเลขสารบบและคำเตือน ประกาศฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 ยังกำหนดข้อมูลขั้นต่ำที่ฉลากซึ่งขายให้ผู้บริโภคต้องมี ผู้บริโภคใช้รายการนี้ตรวจความครบถ้วนของฉลากได้

• ภาษาไทย ฉลากต้องเป็นภาษาไทย จะมีภาษาต่างประเทศร่วมด้วยก็ได้
• ปริมาณสุทธิระบบเมตริก เช่น กรัม หรือมิลลิลิตร
• ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร ตามกลุ่มสารก่อภูมิแพ้ที่ประกาศกำหนด
• วัตถุเจือปนอาหาร แสดงกลุ่มหน้าที่ และชื่อเฉพาะหรือเลข INS
• วันหมดอายุหรือควรบริโภคก่อน

ฉลากที่ขาดข้อมูลพื้นฐานหลายรายการพร้อมกัน เช่น ไม่มีภาษาไทย ไม่มีชื่อผู้นำเข้า และไม่มีวันหมดอายุ มักเป็นสินค้าที่ไม่ได้ผ่านการนำเข้าอย่างถูกต้อง ควรเลือกซื้อจากร้านที่มีหลักแหล่งและตรวจสอบผู้ขายได้

ถ้าเช็คแล้วไม่ตรง ควรทำอย่างไร

1. หยุดรับประทานไว้ก่อน
2. เก็บบรรจุภัณฑ์ ถ่ายรูปฉลากทุกด้านให้เห็นเลขชัด และเก็บหลักฐานการซื้อ
3. สอบถามผู้ขายถึงเลขที่ถูกต้อง
4. แจ้งสายด่วน 1556 พร้อมข้อมูลข้างต้น ถ้ามีอาการผิดปกติหลังรับประทาน ให้ไปพบแพทย์และนำบรรจุภัณฑ์ไปด้วย

อ่านวิธีเช็คเลขของสินค้าประเภทอื่นได้ที่ วิธีเช็คเลข อย. ด้วยตัวเอง และเรื่องฉลากแบบละเอียดสำหรับเจ้าของแบรนด์ที่ ฉลากอาหารเสริมต้องมีอะไรบ้าง

เลขสารบบอาหารถูกยกเลิกได้ในกรณีใด

เลขสารบบที่ค้นเจอวันนี้ อาจถูกยกเลิกในวันหน้าได้ ระเบียบเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567 ให้อำนาจผู้อนุญาตสั่งยกเลิกเลขสารบบได้ 18 กรณี ตัวอย่างที่เกี่ยวกับอาหารเสริมโดยตรง ได้แก่ อาหารไม่บริสุทธิ์ อาหารปลอม พบวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท ฉลากอ้างสรรพคุณเป็นยาหรือเครื่องสำอาง โฆษณาเท็จ ไม่มีเอกสารสูตร 100% ให้ตรวจ หรือเป็นอาหารใหม่ที่ยังไม่ผ่านการประเมินความปลอดภัย ก่อนยกเลิก ผู้รับอนุญาตต้องได้รับโอกาสชี้แจงตามกฎหมายวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง

ผู้บริโภคจึงควรเช็คสถานะทุกครั้งที่ซื้อจากแหล่งใหม่ แม้เคยเช็คสินค้าตัวเดียวกันมาก่อนแล้วก็ตาม

สำหรับเจ้าของแบรนด์อาหารเสริม

ผู้บริโภคที่เช็คเลขเป็นมีมากขึ้น แบรนด์ที่ฉลากตรงกับที่ได้รับอนุญาตทุกตัวอักษรจึงได้เปรียบ จุดที่ต้องดูแลมี 3 เรื่อง

• เลขและข้อมูลบนฉลากตรงกับที่ได้รับอนุญาต รวมชื่อ ผู้ผลิต ผู้นำเข้า และส่วนประกอบสำคัญ
• เอกสารหลังได้เลข ระเบียบเลขสารบบกำหนดให้เก็บสูตรส่วนประกอบ 100% กรรมวิธีผลิต ชนิดภาชนะบรรจุ และข้อกำหนดวัตถุดิบ (กรณีเติมสารสำคัญ) ไว้ ณ สถานที่ผลิตหรือนำเข้าให้เจ้าหน้าที่ตรวจ และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารต้องส่งผลวิเคราะห์คุณภาพเมื่อผลิตหรือนำเข้าครั้งแรก
• ข้อความโฆษณา ต้องไม่เกินจากที่ได้รับอนุญาต

ถ้าต้องการให้ทีมดูแลการยื่นขอเลขสารบบ ดูได้ที่ บริการขึ้นทะเบียนและจดแจ้ง หรือถามคำถามเบื้องต้นกับ RA Advisor

แหล่งอ้างอิง

1. พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
3. คำชี้แจงประกาศผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ฉบับที่ 405 และ 411) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
4. ระเบียบ อย. ว่าด้วยการดำเนินการเกี่ยวกับเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
5. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
6. คู่มือผู้ควบคุมการผลิตน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท (กองอาหาร) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
7. ประกาศ อย. เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง

บทความที่เกี่ยวข้อง