ฉลากอาหารเสริมต้องมีอะไรบ้าง: ข้อความบังคับ คำเตือน เพดานวิตามิน และข้อห้าม

อ่าน 11 นาที · อัปเดต 26 ต.ค. 2569

ฉลากอาหารเสริมต้องทำตามประกาศฉบับไหน

ฉลากอาหารเสริมหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารต้องทำตามกฎหมาย 2 ชั้นซ้อนกัน ชั้นแรกคือประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ ซึ่งใช้กับอาหารทั่วไปและระบุชัดว่าใช้กับอาหารที่มีประกาศฉลากเฉพาะด้วย เช่น ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ชั้นที่สองคือประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 405 และ 411 พ.ศ. 2562 ซึ่งกำหนดข้อความและคำเตือนเฉพาะของอาหารเสริม

ถ้าสินค้ามีวิตามินหรือแร่ธาตุ ต้องดูประกาศ (ฉบับที่ 448) พ.ศ. 2566 เรื่องปริมาณสูงสุดต่อวันด้วย และถ้ามีการกล่าวอ้างทางโภชนาการ ต้องแสดงฉลากโภชนาการตามประกาศ (ฉบับที่ 445)

ประกาศ 450 ใช้บังคับวันที่ 19 กรกฎาคม 2567 และให้ฉลากตามประกาศเดิม (ฉบับที่ 367) ขายต่อได้ไม่เกิน 2 ปี ช่วงเปลี่ยนผ่านนั้นสิ้นสุดแล้ว ฉลากที่พิมพ์ใหม่ทุกชิ้นจึงต้องเป็นไปตามประกาศ 450

ฉลากอาหารเสริม อย. ต้องมีข้อมูลพื้นฐานอะไรบ้าง

ข้อ 5 ของประกาศ 450 กำหนดข้อมูลขั้นต่ำของฉลากอาหารที่ขายให้ผู้บริโภค ซึ่งใช้กับอาหารเสริมด้วย

• ฉลากเป็นภาษาไทย (มีภาษาต่างประเทศร่วมได้)
• ชื่ออาหาร
• เลขสารบบอาหาร ในกรอบเครื่องหมาย อย.
• ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิต ผู้แบ่งบรรจุ หรือผู้นำเข้า ถ้านำเข้าต้องบอกชื่อและประเทศผู้ผลิต
• ปริมาณสุทธิระบบเมตริก
• ส่วนประกอบสำคัญเป็นร้อยละโดยประมาณ
• ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร
• วัตถุเจือปนอาหาร แสดงกลุ่มหน้าที่ และชื่อเฉพาะหรือเลข INS
• ข้อความเรื่องการแต่งกลิ่นรส (ถ้ามี)
• วันหมดอายุหรือควรบริโภคก่อน
• คำเตือนและข้อความอื่นที่ประกาศกำหนด

ขนาดตัวอักษร

ข้อ 15 กำหนดให้ชื่ออาหารสูงไม่น้อยกว่า 2 มิลลิเมตร (ถ้าฉลากเล็กกว่า 35 ตารางเซนติเมตร ใช้ 1 มิลลิเมตร) ส่วนปริมาณ ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้แพ้อาหาร และวันหมดอายุ สูงไม่น้อยกว่า 1 มิลลิเมตรเมื่อฉลากไม่เกิน 100 ตารางเซนติเมตร หรือ 1.5 มิลลิเมตรเมื่อฉลากใหญ่กว่านั้น ระเบียบเลขสารบบอาหารยังกำหนดให้ตัวเลขในกรอบ อย. สูงไม่เล็กกว่า 2 มิลลิเมตร

ข้อ 13 กำหนดว่าถ้าแสดงชื่อตรา ต้องมีคำว่า "ตรา" หรือ "เครื่องหมายการค้า" กำกับ

ฉลากผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร: ข้อความเฉพาะตามประกาศฉบับที่ 293

ประกาศผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ฉบับที่ 293) ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 405 กำหนดข้อความเฉพาะบนฉลากผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

• ชื่ออาหารต้องมีคำว่า "ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร"
• ปริมาณบรรจุ ถ้าเป็นเม็ดหรือแคปซูล ให้แสดงจำนวน
• ส่วนประกอบสำคัญพร้อมปริมาณ เรียงจากมากไปน้อย

คำชี้แจงประกาศฉบับที่ 405 และ 411 ย้ำว่าผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกรายการเป็นอาหารกำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน ไม่ว่าจะอยู่ในบัญชีรายชื่อหรือไม่ และยื่นขอเลขสารบบด้วยหลักฐานชุดเดียวกัน ได้แก่ สูตรส่วนประกอบ คุณภาพหรือมาตรฐานของวัตถุดิบ และรายงานผลวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์

ฉลากที่ไม่ได้ขายตรงถึงผู้บริโภค

ประกาศฉบับที่ 411 ข้อ 12 กำหนดว่าฉลากที่ไม่ได้จำหน่ายต่อผู้บริโภค ใช้ภาษาไทย หรือภาษาอังกฤษถ้าเป็นสินค้านำเข้า และแสดงชื่อ เลขสารบบ ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า และปริมาณ

ฉลากอาหารเสริมที่ถูกต้องต้องมีคำเตือนอะไร

คำเตือนที่ทุกผลิตภัณฑ์ต้องมี

ประกาศฉบับที่ 411 แก้คำเตือนทุกชนิดเป็น 4 ข้อความ

1. คำว่า "คำเตือน" ตัวอักษรไม่เล็กกว่า 1.5 มิลลิเมตร ในกรอบ
2. "เด็กและสตรีมีครรภ์ ไม่ควรรับประทาน"
3. "ควรกินอาหารหลากหลาย ครบ 5 หมู่ ในสัดส่วนที่เหมาะสมเป็นประจำ"
4. "ไม่มีผลในการป้องกัน หรือรักษาโรค" ตัวหนาทึบ ในกรอบ

คำเตือนตามส่วนประกอบ

บัญชีแนบท้ายประกาศฉบับที่ 405 กำหนดคำเตือนเฉพาะตามส่วนประกอบ 20 ลำดับ ตัวอย่างจากคำชี้แจงของ อย.

• เกสรดอกไม้: คำเตือนตัวอักษรสีแดงไม่เล็กกว่า 2 มิลลิเมตร
• ไคโตซาน: กินห่างจากผลิตภัณฑ์ไขมันอย่างน้อย 2 ชั่วโมง
• น้ำมันปลา น้ำมันอีฟนิงพริมโรส เลซิติน: ต้องระบุปริมาณกรดไขมัน
• ใยอาหาร: ต้องกินพร้อมน้ำ 1–2 แก้ว
• ขมิ้นชัน: ห้ามใช้ในผู้มีท่อน้ำดีอุดตัน
• แอสพาร์เทม: ต้องเตือนผู้มีภาวะฟีนิลคีโตนูเรีย
• Red yeast rice: ห้ามกินติดต่อกันเกิน 4 เดือน (16 สัปดาห์)
• เมล็ดเชีย: ไม่เกินวันละ 15 กรัม
• แพลนท์สตานอลหรือสเตอรอล: ไม่เกินวันละ 2 กรัม
• ผักเชียงดา: ไม่ควรกินติดต่อกันเกิน 1 เดือน

ค้นคำเตือนของส่วนประกอบแต่ละตัวได้ที่ ค้นสาร อย. ซึ่งรวมบัญชีคำเตือนการบริโภคผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไว้แล้ว

วิตามินและแร่ธาตุ: เพดานต่อวันตามประกาศฉบับที่ 448

ประกาศ (ฉบับที่ 448) พ.ศ. 2566 แก้เกณฑ์วิตามินและแร่ธาตุในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร กำหนดชนิดและปริมาณสูงสุดต่อวัน 26 ลำดับ และกำหนดว่าผลิตภัณฑ์ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อให้วิตามินหรือแร่ธาตุ ต้องมีไม่น้อยกว่าร้อยละ 15 ของ Thai RDI ตัวอย่างเพดานต่อวัน

เพดานเป็นปริมาณของตัววิตามินหรือธาตุ ไม่ใช่น้ำหนักของเกลือ ประกาศมีผลราวต้นเดือนกรกฎาคม 2567 และให้ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับอนุญาตตามเกณฑ์เดิมขายต่อได้ไม่เกิน 3 ปีนับแต่วันใช้บังคับ ตรวจสูตรกับเพดานได้ด้วย เครื่องมือเช็กสูตร

ข้อความที่ห้ามบนฉลากและในโฆษณา

• ห้ามอ้างสรรพคุณเชิงยา ระเบียบเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567 ระบุว่าการแสดงฉลากอ้างสรรพคุณเป็นยาหรือเครื่องสำอาง และการโฆษณาเท็จ เป็นเหตุให้ผู้อนุญาตสั่งยกเลิกเลขสารบบได้
• การกล่าวอ้างทางโภชนาการ เช่น แคลเซียมสูง ต้องผ่านเกณฑ์ และต้องแสดงฉลากโภชนาการตามประกาศ 445 อ่านต่อที่ ฉลากโภชนาการแบบเต็ม กับแบบย่อ
• โฆษณา หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 ห้ามสื่อว่าบำบัด บรรเทา ป้องกันโรค เปลี่ยนโครงสร้างร่างกาย ลดน้ำหนักหรือกระชับสัดส่วน และห้ามใช้บุคลากรทางการแพทย์รับรอง ผู้แสดงแบบในโฆษณาผลิตภัณฑ์เสริมอาหารต้องอายุ 15 ปีขึ้นไปและไม่ใช่สตรีมีครรภ์ อ่านต่อที่ โฆษณาเกินจริง ดูอย่างไร

อาหารเสริมนำเข้า: เอกสารที่ต้องมีประกอบฉลาก

ประกาศ อย. เรื่อง หลักฐานและเอกสารประกอบการยื่นขออนุญาตใช้ฉลากของผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร กำหนดเอกสารที่ผู้นำเข้าควรเตรียมตั้งแต่ต้น

• ข้อกำหนดคุณภาพวัตถุดิบสำคัญ เช่น ชื่อวิทยาศาสตร์ ส่วนที่ใช้ วิธีตรวจเอกลักษณ์ ตัวทำละลายและอัตราส่วนการสกัด (กรณีสารสกัด)
• สูตรตำรับ กรรมวิธีผลิต และข้อกำหนดคุณภาพผลิตภัณฑ์
• ผลวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์จากหน่วยงานรัฐหรือห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง เช่น E. coli น้อยกว่า 3 ต่ออาหาร 1 กรัม ตะกั่วไม่เกิน 1 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม
• กรณีนำเข้า: ใบรับรองสถานที่ผลิต และ Certificate of Free Sale

ระเบียบเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567 ยังกำหนดให้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารส่งผลวิเคราะห์คุณภาพเมื่อผลิตหรือนำเข้าครั้งแรก ตรวจเอกสารนำเข้าเบื้องต้นได้ที่ เครื่องมือเช็กเอกสารนำเข้า

ขายอาหารเสริมออนไลน์: เมื่อไรต้องมีฉลากครบ

ประกาศ 450 ข้อ 3 ยกเว้นเรื่องฉลากให้ผู้ผลิตที่ขายตรงให้ผู้บริโภคและให้ข้อมูลได้เอง เช่น ขายผ่านช่องทางออนไลน์ของผู้ผลิตเอง คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหารของ อย. อธิบายเพิ่มว่าถ้าฝากขายผ่านร้านค้าออนไลน์ของผู้อื่น หรือให้ร้านอื่นนำไปขาย จะไม่ได้รับยกเว้น ต้องมีฉลากครบตามประกาศ

ในทางปฏิบัติ แบรนด์อาหารเสริมเกือบทั้งหมดขายผ่านตัวแทนหรือร้านค้าออนไลน์หลายแห่ง ข้อยกเว้นนี้จึงแทบไม่ได้ใช้ และควรทำฉลากให้ครบตั้งแต่ล็อตแรก นอกจากนี้ ถ้าขอเลขสารบบแล้ว ประกาศกำหนดให้ต้องทำตามประกาศฉลากเสมอ

เช็กลิสต์ฉลากอาหารเสริมก่อนพิมพ์

• ชื่อมีคำว่า "ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร" ตัวอักษรสูงตามข้อ 15 ของประกาศ 450
• เลขสารบบ 13 หลักในกรอบ อย. ตัวเลขสูงไม่เล็กกว่า 2 มิลลิเมตร
• ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า และประเทศผู้ผลิต (กรณีนำเข้า)
• ปริมาณสุทธิ และจำนวนเม็ดหรือแคปซูล
• ส่วนประกอบสำคัญพร้อมปริมาณ เรียงมากไปน้อย
• ข้อมูลผู้แพ้อาหาร วัตถุเจือปน และวันหมดอายุ
• คำเตือนทุกชนิด 4 ข้อความ และคำเตือนตามส่วนประกอบ
• วิตามินแร่ธาตุไม่เกินเพดานต่อวัน และถึงร้อยละ 15 ของ Thai RDI ถ้าวางเป็นแหล่งวิตามิน
• ไม่มีข้อความเชิงยา ลดน้ำหนัก หรือเปลี่ยนรูปร่าง

ตรวจร่างฉลากได้ด้วย เครื่องมือตรวจฉลาก ส่งให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจผ่าน บริการตรวจประเภท สูตร และฉลาก หรือให้ทีมดูแลการยื่นผ่าน บริการขึ้นทะเบียนและจดแจ้ง ผู้บริโภคที่อยากรู้วิธีเช็คสินค้า อ่านได้ที่ เลข อย. 13 หลักของอาหารเสริม อ่านอย่างไร

แหล่งอ้างอิง

1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
3. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 405) พ.ศ. 2562 เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ฉบับที่ 3) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
4. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 411) พ.ศ. 2562 เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ฉบับที่ 4) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
5. คำชี้แจงประกาศผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ฉบับที่ 405 และ 411) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
6. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 448) พ.ศ. 2566 เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ฉบับที่ 5) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
7. ประกาศ อย. เรื่อง หลักฐานและเอกสารประกอบการยื่นขออนุญาตใช้ฉลากของผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
8. ระเบียบ อย. ว่าด้วยการดำเนินการเกี่ยวกับเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
9. ประกาศ อย. เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
10. คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร (อย.) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง

บทความที่เกี่ยวข้อง