Health Certificate ส่งออกอาหาร: หนังสือรับรองแบบไหน ขอที่ใคร ใช้เอกสารอะไร

อ่าน 10 นาที · อัปเดต 26 ต.ค. 2569

Health Certificate ส่งออก คืออะไร

Health Certificate ส่งออก เป็นคำที่ผู้ซื้อหรือหน่วยงานของประเทศปลายทางใช้เรียกเอกสารรับรองจากรัฐของประเทศผู้ส่งออก ว่าอาหารหรือสถานที่ผลิตอยู่ภายใต้การกำกับดูแลและเป็นไปตามกฎหมาย ปัญหาที่ผู้ส่งออกไทยเจอบ่อยคือชื่อเอกสารที่ลูกค้าขอไม่ตรงกับชื่อเอกสารที่หน่วยงานไทยออกให้ จึงต้องแปลความต้องการของลูกค้าให้เป็นเอกสารที่มีอยู่จริงก่อน

สำหรับอาหารแปรรูปที่อยู่ในความดูแลของ อย. หนังสือรับรองเพื่อการส่งออกที่ อย. ออกได้มี 3 แบบ คือ Certificate of Manufacturer, Certificate of Free Sale และ Certificate of Ingredient ตามคู่มือสำหรับประชาชนเรื่องการออกหนังสือรับรองสถานที่ผลิตและผลิตภัณฑ์อาหารเพื่อการส่งออก ส่วนสินค้าบางกลุ่ม เช่น เนื้อสัตว์ สัตว์น้ำ หรือผลิตผลพืช อาจอยู่ในความรับผิดชอบของหน่วยงานอื่นตามประเภทสินค้า

บทความนี้สรุปว่าเอกสารแต่ละแบบใช้รับรองอะไร ใครขอได้ ต้องเตรียมอะไร และมีเรื่องไหนที่ผู้ส่งออกต้องรู้เพิ่ม เช่น ฉลากอาหารส่งออก และการขึ้นทะเบียนผู้ผลิตเพื่อส่งออกไปจีน

ก่อนเริ่มขอเอกสาร ควรถามลูกค้าให้ได้ 4 เรื่อง คือ หน่วยงานใดในประเทศปลายทางเป็นผู้ตรวจเอกสาร ต้องการให้รับรองตัวสินค้าหรือรับรองโรงงาน ต้องมีข้อความเฉพาะอะไรบนเอกสาร และต้องการต้นฉบับกระดาษหรือรับเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ได้ คำตอบสี่ข้อนี้ช่วยให้เลือกแบบหนังสือรับรองได้ถูกตั้งแต่ครั้งแรก และไม่ต้องยื่นซ้ำเพราะเลือกผิดประเภท

หนังสือรับรองจาก อย. 3 แบบ ใช้รับรองอะไร

ลูกค้าที่ขอ Health Certificate สำหรับอาหารแปรรูป มักพอใจกับ Certificate of Free Sale หรือ Certificate of Manufacturer แล้วแต่ว่าต้องการรับรองตัวสินค้าหรือโรงงาน วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือขอให้ลูกค้าส่งรายการข้อความที่หน่วยงานปลายทางต้องเห็นบนเอกสาร แล้วเทียบกับแบบที่ อย. ออกได้

คู่มือของ อย. ระบุด้วยว่าเครื่องดื่มเกลือแร่และกาแฟผสมที่จะขอหนังสือรับรอง ต้องมีสูตรครบร้อยละ 100 ที่เจ้าหน้าที่ลงชื่อกำกับ ถ้าเป็นสินค้ากลุ่มนี้ควรเตรียมสูตรให้พร้อมตั้งแต่แรก

ส่งออกอาหาร: ใครขอหนังสือรับรองได้

การส่งออกอาหารผ่านหนังสือรับรองของ อย. ต้องเริ่มจากสถานะการอนุญาตในประเทศ คู่มือของ อย. กำหนดเงื่อนไขของผู้ขอดังนี้

• มีใบอนุญาตสถานที่ผลิตหรือนำเข้าที่ยังไม่หมดอายุ และไม่ถูกพักใช้
• Certificate of Free Sale และ Certificate of Ingredient ต้องมีเลขสารบบอาหารของผลิตภัณฑ์นั้น
• ถ้าใบอนุญาตสถานที่สิ้นอายุหรือถูกยกเลิก ผลิตภัณฑ์ทั้งหมดภายใต้ใบนั้นสิ้นสภาพ และขอหนังสือรับรองไม่ได้
• หนังสือรับรองที่หมดอายุแล้วใช้ไม่ได้ ต้องยื่นขอใหม่

ผลิตภัณฑ์ที่ผลิตเพื่อส่งออกอย่างเดียวและไม่มีเลขสารบบอาหาร ยังขอหนังสือรับรองบางแบบได้ โดยต้องแสดงสูตร รายละเอียดผลิตภัณฑ์ กระบวนการผลิต และหนังสือรับรองว่าผลิตเพื่อส่งออกเท่านั้น ถ้าต้องการให้หนังสือระบุว่าสถานที่ผ่าน GMP ตามกฎหมาย ต้องได้รับการตรวจจากหน่วยตรวจที่ขึ้นทะเบียนกับ อย.

เรื่องการกำกับในประเทศ พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 กำหนดให้ผู้ที่จะตั้งโรงงานผลิตอาหารเพื่อจำหน่ายต้องได้รับใบอนุญาตก่อน โรงงานที่ผลิตส่งออกจึงควรตรวจสถานะใบอนุญาตและการต่ออายุให้เรียบร้อยก่อนรับคำสั่งซื้อต่างประเทศ

เอกสารที่ใช้ขอหนังสือรับรองเพื่อการส่งออก

คู่มือสำหรับประชาชนของ อย. ระบุเอกสารหลักคือคำขออิเล็กทรอนิกส์ 1 ฉบับ บวกหลักฐานตามแบบที่ขอ ตัวอย่างหลักฐานที่ต้องเตรียม

• หลักฐานการอนุญาตสถานที่ เช่น ใบอนุญาตผลิตอาหาร (อ.2) หรือใบสำคัญสถานที่ผลิตที่ไม่เข้าข่ายโรงงาน (สบ.1/1) ทุกหน้า
• หลักฐานการรับรอง GMP ถ้าต้องการให้ระบุในหนังสือรับรอง
• หนังสือยินยอมจากผู้จัดจำหน่าย ถ้าระบุชื่อผู้จัดจำหน่ายในหนังสือรับรอง
• กรณีอาหารไม่มีเลขสารบบ: สูตร กระบวนการผลิต รายละเอียดอาหาร และหนังสือรับรองว่าผลิตเพื่อส่งออกเท่านั้น

สำเนาทุกฉบับต้องลงลายมือชื่อรับรองโดยผู้มีอำนาจ ถ้าไม่ตอบคำชี้แจงของเจ้าหน้าที่ให้ครบถ้วน ยื่นผิดประเภท หรือใช้เอกสารเท็จ คำขอจะถูกคืน การเตรียมชื่อสินค้าภาษาต่างประเทศให้ตรงกับที่เคยได้รับอนุญาตตั้งแต่แรก ช่วยลดการแก้ไขได้มาก

ขอที่ไหน: ระบบ e-Submission ของ อย.

คำขอหนังสือรับรองอาหารเพื่อการส่งออกยื่นออนไลน์ผ่านระบบ e-Submission ของ อย. ที่ privus.fda.moph.go.th และได้หนังสือรับรองในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ ก่อนยื่นต้องมีบัญชี Open ID และขอเปิดสิทธิ์เข้าระบบ สำหรับกรุงเทพฯ ติดต่อศูนย์บริการเบ็ดเสร็จ (OSSC) ของ อย. ส่วนต่างจังหวัดติดต่อสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด

คู่มือของ อย. ระบุการแบ่งงานพิจารณาไว้ คือ กองอาหารพิจารณา Free Sale กรณีไม่มีเลขสารบบ และ Certificate of Ingredient ส่วนกองผลิตภัณฑ์สุขภาพนวัตกรรมและการบริการพิจารณา Certificate of Manufacturer และ Free Sale ที่มีเลขสารบบ การรู้ว่าคำขอของตนไปที่กองไหนช่วยให้ติดต่อสอบถามได้ถูกหน่วยงาน

หนังสือรับรองมาตรฐานระบบการผลิต (GMP) สำหรับลูกค้าต่างประเทศ

ลูกค้าต่างประเทศหลายรายขอเอกสารรับรองระบบการผลิตแยกจากหนังสือรับรองของ อย. ผู้ผลิตขอหนังสือรับรองมาตรฐานระบบการผลิตจากหน่วยรับรองที่ขึ้นบัญชีกับ อย. ได้ ตามประกาศ อย. พ.ศ. 2564 สาระสำคัญคือ

• ยื่นกับหน่วยรับรองตามขอบข่าย พร้อมหลักฐานใบอนุญาตผลิต (อ.2) หรือเลขสถานที่ผลิต (สบ.1/1)
• หนังสือรับรองมีอายุ 3 ปีนับแต่วันลงนาม และมีการตรวจติดตามปีละครั้ง
• คะแนนรวมทุกหมวดตั้งแต่ร้อยละ 85 ระบุว่าระดับดีเยี่ยม (Excellence Level)
• ห้ามนำเครื่องหมายรับรองไปแสดงบนฉลากผลิตภัณฑ์

รายละเอียดข้อกำหนดที่ใช้ตรวจอยู่ในบทความ GMP 420 คืออะไร

ฉลากอาหารส่งออกต่างประเทศ

คำชี้แจงประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยการแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (9 สิงหาคม 2567) อธิบายว่าอาหารที่ขายตรงต่อผู้บริโภคในไทยต้องแสดงภาษาไทยครบตามประกาศ ส่วนอาหารส่งออกแสดงภาษาใดก็ได้อย่างน้อย 2 รายการ ที่เหลือให้เป็นไปตามข้อกำหนดของประเทศปลายทาง

ถ้าอาหารมีเลขสารบบแล้วและต้องการเพิ่มชื่อหรือฉลากสำหรับส่งออก คู่มือการใช้งานระบบ e-Submission ของกองอาหารอธิบายการยื่นหนังสือชี้แจงการขอเพิ่มชื่ออาหารหรือฉลากอาหารที่ผลิตเพื่อส่งออก ยื่นได้เฉพาะภายใต้ใบอนุญาตผลิตอาหาร ผู้ยื่นเลือกเลขสารบบ กรอกชื่ออาหารภาษาต่างประเทศและประเทศที่จะส่งออก ถ้าเป็นอาหารควบคุมเฉพาะ ต้องแนบแบบฉลากส่งออก และถ้าฉลากเป็นภาษาอื่นที่ไม่ใช่อังกฤษ ต้องแนบคำแปลที่รับรองความถูกต้อง

ส่งออกอาหารไปจีน: Decree 280 ของศุลกากรจีน

เอกสารแนวทางของ อย. เรื่องการขึ้นทะเบียนผู้ผลิตอาหารที่ส่งออกไปสาธารณรัฐประชาชนจีน สรุประเบียบใหม่ของศุลกากรจีน (GACC) ไว้ดังนี้

• GACC ออก Decree 280 เมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2568 มีผลบังคับตั้งแต่ 1 มิถุนายน 2569 และทำให้ Decree 248 สิ้นผล
• การขึ้นทะเบียนมี 3 แบบ คือ ผ่านหน่วยงานควบคุมของประเทศผู้ผลิต (CA) สำหรับอาหารตามรายการที่กำหนด ขึ้นทะเบียนเองผ่านระบบ CIFER สำหรับอาหารอื่น และแบบบัญชีรายชื่อที่รัฐสองประเทศตกลงกัน
• หน่วยงานควบคุมของไทยคือ กรมวิชาการเกษตร กรมปศุสัตว์ กรมประมง และ อย. ตามประเภทอาหาร โดย อย. รับผิดชอบอาหารวัตถุประสงค์พิเศษ และอาหารฟังก์ชั่น

ข้อนี้ชี้ให้เห็นหลักที่ใช้ได้กับประเทศอื่นด้วย คือหน่วยงานที่ออกเอกสารรับรองการส่งออกขึ้นกับประเภทอาหาร ผู้ส่งออกเนื้อสัตว์ สัตว์น้ำ หรือผลิตผลพืช ควรตรวจกับหน่วยงานที่กำกับสินค้าประเภทนั้นโดยตรง

การส่งออกอาหาร: เช็กลิสต์ก่อนรับคำสั่งซื้อ

1. ขอรายการเอกสารและข้อความที่ประเทศปลายทางต้องการจากลูกค้าเป็นลายลักษณ์อักษร
2. ตรวจว่าใบอนุญาตสถานที่ผลิตยังไม่หมดอายุและไม่ถูกพักใช้
3. ตรวจว่าสินค้ามีเลขสารบบอาหาร ถ้าลูกค้าต้องการ Free Sale หรือ Ingredient
4. เตรียมชื่อสินค้าภาษาต่างประเทศให้ตรงกับที่ได้รับอนุญาต
5. ถ้าต้องการระบุ GMP ในหนังสือรับรอง เตรียมหลักฐานการรับรองที่ยังไม่หมดอายุ
6. ตรวจข้อกำหนดฉลากของประเทศปลายทาง และยื่นเพิ่มฉลากส่งออกถ้าจำเป็น
7. ถ้าส่งออกไปจีน ตรวจว่าสินค้าต้องขึ้นทะเบียนผู้ผลิตแบบไหนตาม Decree 280

เก็บสำเนาหนังสือรับรองทุกฉบับพร้อมวันหมดอายุไว้ในที่เดียว และตั้งเตือนล่วงหน้าก่อนหมดอายุ เพราะลูกค้ารายเดิมมักขอเอกสารชุดใหม่ทุกครั้งที่ต่อสัญญา ถ้าเปลี่ยนสูตร เปลี่ยนชื่อสินค้า หรือย้ายสถานที่ผลิต ต้องตรวจว่าหนังสือรับรองเดิมยังตรงกับสินค้าจริงหรือไม่ ก่อนส่งให้ลูกค้า

ถามคำถามเรื่องกฎระเบียบได้ที่ RA Advisor ค้นตัวบทได้ที่ คลังประกาศ หรือให้ทีมเตรียมเอกสารส่งออกให้ที่ บริการจัดเตรียมเอกสาร อ่านต่อเรื่อง ส่งออกอาหารแปรรูป และ Certificate of Free Sale

แหล่งอ้างอิง

1. คู่มือสำหรับประชาชน: การออกหนังสือรับรองสถานที่ผลิตและผลิตภัณฑ์อาหารเพื่อการส่งออก · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
2. คู่มือสำหรับประชาชนการออกหนังสือรับรองฯ (กองอาหาร) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
3. ประกาศ อย. เรื่อง การออกหนังสือรับรองมาตรฐานระบบการผลิตตามหลักเกณฑ์ของกฎหมาย พ.ศ. 2564 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
4. ประกาศ อย. เรื่อง คำชี้แจงประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยการแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (9 ส.ค. 2567) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
5. คู่มือระบบ e-Submission: การยื่นหนังสือชี้แจงการขอเพิ่มฉลากอาหารที่ผลิตเพื่อส่งออก · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
6. แนวทาง อย.: การขึ้นทะเบียนผู้ผลิตอาหารที่ส่งออกไปจีนตาม Decree 280 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
7. พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง

บทความที่เกี่ยวข้อง